PASARELA AO INFINITO,(O monumento aos “Mortos do Portiño”, de Pepe Galán) Xavier Seoane

O monumento do escultor Pepe Galán no Portiño, preto da Coruña, esperta na imaxinación, de maneira espontánea, os epitafios e estelas que, gravados nos sartegos, chegaron a nós desde as fonduras dos tempos; incluso, certo espírito ou temática latentes nos epigramas da Antoloxía palatina, ese espléndido legado de Greza no que se evocan de forma breve múltiples personaxes e incidencias humanas.

Porque Pepe Galán, home preocupado pola memoria histórica e artista militante nas causas éticas e sociais, sabedor da transcendencia que supón para unha sociedade o coñecemento veraz do pasado e a lóxica reparación das vítimas e dos seus descendentes, quixo facer unha intervención escultórica que servise tanto de homenaxe como de documento evocador dos tráxicos feitos acontecidos ao comezo da Guerra Civil nese pequeno peirao solitario, onde o intento de fuga por mar cara á liberdade de case un cento de anarquistas, rematou por acadar o ton dunha epopea humana desolada e cruel, arrancando a vida a unha boa presa de homes cuxo único delicto era a condición democrática, un elevado grao de conciencia política e a demanda de xustiza social.

Como a homenaxe era aos participantes históricos do drama, o escultor adoptou a estratexia de agachar o seu protagonismo, realizando unha peza sumamente discreta, de achega conceptual e minimalista, que respectase incluso, coa súa humildade, a contorna: ese anfiteatro verde de vastas perspectivas oceánicas que abraia pola súa maxestosa beleza e escala.

Por iso decidiu traballar a nivel de terra (símbolo da morte, do enterramento, da perennidade?) e de aire (símbolo aberto a resonancias de esperanza, de altura, de liberdade, de soños e arelas non por incumpridos menos presentes?).

Canto aos materiais, usou o aceiro cortén para o corredor, que de forma intencionada contrasta a sobriedade e a aspereza da súa rica textura co verdor vizoso da vexetación: botando man do chumbo para as letras cos nomes dos asasinados gravados na superficie plana, como elemento testemuñal do mineral co que lles encheron o corpo.

A peza, en esencia, concíbese formalmente como un camiño de 20 metros, que tan só ascende e descende nos dous pequenos chanzos extremos, dirixíndose por un lado a unha difícil, por elevada, fuga por terra, e, polo outro, a un horizonte marítimo inalcanzable, aínda que fondamente desexado e, xa para sempre, baleiro.

Pepe Galán quixo deixar así sólida testemuña dun alicerzarse ou fundamentarse na terra mais tamén dun itinerare, dun camiño. Un camiño no que, como os petróglifos nas rochas da nosa costa, figura a ladaíña gravada dos nomes-signo dos protagonistas, que algún día a terra cubrirá, mais gardarán o segredo dunha historia, dunha traxedia, dunhas vidas.

Na obra de Pepe Galán está ausente a retórica. Na súa nudez, na súa radical sinxeleza, permítenos sentar nos chanzos, desprazarnos ao través da pasarela ou apoiarnos nas barras que sosteñen as súas luces. Unhas luces que, por certo, acadan na noite unha relevancia simbólica desexada polo seu autor, que actuou neste caso como unha especie de Dan Flavin da nocturnidade. Primeiro, porque dotou ás lámpadas dunha sutil luz azul, aurática e celeste, que contrasta poeticamente coa longa noite de pedra dunha escuridade ambiental non menos simbólica. Segundo, porque fixo que unha delas palpabrexase axilmente, creando así un certo símbolo da fraxilidade, do tempo, do latexar, do alentar…

Unha obra, coma outras do seu autor, feita desde a discreción e a sobriedade; concibida como un espazo para a lembranza, a solidariedade e a meditación. Unha especie de pórtico ao infinito ou de arco de imposible esperanza.

Recordo ter ido a ver a peza en diversas ocasións climáticas, lumínicas ou ambientais. Nunha das últimas, nunha noite chuviosa, na compaña do escritor Méndez Ferrín. A intensa chuvia caendo oblicuamente, o vento racheado e tenaz e a sombra mesta contribuían a unha escenografía da “adversidade” que non lle ía nada mal a esta obra silenciosamente expresiva que evoca o intento de fuxida e a desaparición, fusilamento ou encarceramento dese cento de anarquistas coruñeses vilmente represaliados por individuos con entrañas de chumbo e alma de aceiro.

PASARELA AO INFINITO

Xavier Seoane. O monumento aos “Mortos do Portiño”, de Pepe Galán) 2013.

Vídeo, Mortos do Portiño, 2008. (Subt. English)